PB L 062 van 20070226, blz. 23

Beschikking van de Commissie van 26 februari 2007 waarbij wordt vastgesteld dat artikel 30, lid 1, van Richtlijn 2004/17/EG van het Europees Parlement en de Raad houdende coördinatie van de procedures voor het plaatsen van opdrachten in de sectoren water- en energievoorziening, vervoer en postdiensten, van toepassing is op de levering van gas en elektriciteit in Engeland, Schotland en Wales (Kennisgeving geschied onder nummer C(2007) 559) (Slechts de tekst in de Engelse taal is authentiek) (Voor de EER relevante tekst) (2007/141/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,

Gelet op Richtlijn 2004/17/EG van het Europees Parlement en de Raad van 31 maart 2004 houdende coördinatie van de procedures voor het plaatsen van opdrachten in de sectoren water- en energievoorziening, vervoer en postdiensten1, en met name op artikel 30, leden 4 en 6,

Gezien het verzoek dat het Verenigd Koninkrijk op 24 oktober 2006 per e-mail heeft gedaan en op dezelfde datum in een ondertekende fax heeft bevestigd, en de aanvullende informatie die het Verenigd Koninkrijk op 27 november 2006 per e-mail heeft verstrekt nadat de diensten van de Commissie daarom op 17 november 2006 per e-mail hadden gevraagd,

Gezien de conclusie van de onafhankelijke nationale instantie, de Office of the Gas and Electricity Markets (OFGEM), dat wordt voldaan aan de voorwaarden waaronder artikel 30, lid 1, van Richtlijn 2004/17/EG van toepassing is,

Overwegende hetgeen volgt:

(1) In artikel 30 van Richtlijn 2004/17/EG is bepaald dat die richtlijn niet van toepassing is op opdrachten voor een onder de richtlijn vallende activiteit indien die activiteit in de lidstaat waar zij wordt uitgeoefend, rechtstreeks aan mededinging blootstaat op marktgebieden tot welke de toegang niet beperkt is. De rechtstreekse blootstelling aan mededinging wordt beoordeeld aan de hand van objectieve criteria waarbij rekening wordt gehouden met de specifieke kenmerken van de betrokken sector. De toegang tot een markt wordt als niet-beperkt beschouwd indien de lidstaat de desbetreffende communautaire wetgeving tot openstelling van een bepaalde (deel)sector ten uitvoer heeft gelegd en heeft toegepast.

(2) Deze wetgeving is vermeld in bijlage XI bij Richtlijn 2004/17/EG; voor de elektriciteitssector gaat het om Richtlijn 96/92/EG van het Europees Parlement en de Raad van 19 december 1996 betreffende gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor elektriciteit2. Richtlijn 96/92/EG is vervangen door Richtlijn 2003/54/EG van het Europees Parlement en de Raad van 26 juni 2003 betreffende gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor elektriciteit en houdende intrekking van Richtlijn 96/92/EG3, waarbij de markt nog verder wordt opengesteld. Wat de gassector betreft, wordt in bijlage XI verwezen naar Richtlijn 98/30/EG van het Europees Parlement en de Raad van 22 juni 1998 betreffende gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor aardgas4. Richtlijn 98/30/EG is vervangen door Richtlijn 2003/55/EG van het Europees Parlement en de Raad van 26 juni 2003 betreffende gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor aardgas en houdende intrekking van Richtlijn 98/30/EG5, waarbij de markt nog verder wordt opengesteld.

(3) Krachtens artikel 62, punt 2, van Richtlijn 2004/17/EG is titel III van die richtlijn, waarin de regels voor prijsvragen op het gebied van diensten zijn opgenomen, niet van toepassing op prijsvragen die worden georganiseerd om in de betrokken lidstaat een activiteit te verrichten waarop de in artikel 30, lid 1, van de richtlijn bedoelde vrijstelling uit hoofde van een besluit van de Commissie van toepassing is, dan wel overeenkomstig artikel 30, lid 4, tweede of derde alinea, of artikel 30, lid 5, vierde alinea, van toepassing wordt geacht.

(4) Het verzoek van het Verenigd Koninkrijk betreft de levering (groot- en detailhandel) van gas en elektriciteit in Engeland, Schotland en Wales. Hoewel enige gelijkenissen tussen beide markten kunnen bestaan, mag niettemin op grond van de respectieve kenmerken ervan, en met name op grond van de zeer beperkte mate van substitueerbaarheid, worden aangenomen dat het om twee verschillende productmarkten gaat, namelijk een voor gas en een voor elektriciteit, in plaats van om een productmarkt voor „energie”.

(5) Gezien de geharmoniseerde aard van de markten voor elektriciteit van de drie geografische gebieden waarop het onderhavige verzoek betrekking heeft, en de beperkte capaciteit6 van de verbindingen tussen de netwerken van het Verenigd Koninkrijk en die van de andere delen van de Gemeenschap, moeten Engeland, Schotland en Wales als de relevante markt voor elektriciteit worden beschouwd bij de beoordeling of aan de voorwaarden van artikel 30, lid 1, van Richtlijn 2004/17/EG is voldaan. Ook wat gas betreft, dient te worden geconcludeerd dat de relevante geografische markt Groot-Brittannië is, in het licht van het feit dat door de British Office of Fair Trade wordt opgemerkt dat „de gashandel zich tot dit gebied beperkt: via de interconnector Bacton-Zeebrugge vindt weliswaar gashandel met continentaal Europa plaats, maar het gaat slechts om vrij beperkte hoeveelheden”. Hetzelfde geldt voor de hoeveelheden die tussen Groot-Brittannië en Noord-Ierland (dat niet door deze beschikking wordt bestreken) en Ierland worden verhandeld. Deze conclusies stemmen overeen met de bevinding in de mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement met als titel „Verslag over de vorderingen die worden gemaakt bij de totstandbrenging van de interne markt voor gas en elektriciteit”7, hierna het „verslag van 2005” genoemd, dat „de […] gas- en elektriciteitsmarkten in de EU in economische termen […] nationaal georiënteerd blijven”.

(6) Deze beoordeling en de andere beoordelingen in deze beschikking zijn uitsluitend bedoeld voor de toepassing van Richtlijn 2004/17/EG en laten de toepassing van de mededingingsregels onverlet.

(7) Wat elektriciteit betreft, heeft het Verenigd Koninkrijk niet alleen Richtlijn 96/92/EG, maar ook Richtlijn 2003/54/EG ten uitvoer gelegd en toegepast. Ook wat gas betreft, heeft het Verenigd Koninkrijk niet alleen Richtlijn 98/30/EG, maar ook Richtlijn 2003/55/EG ten uitvoer gelegd en toegepast. Zowel voor elektriciteit als voor gas moet de toegang tot de markt dan ook, overeenkomstig artikel 30, lid 3, eerste alinea, van Richtlijn 2004/17/EG, als niet-beperkt worden beschouwd.

(8) De rechtstreekse blootstelling aan mededinging moet worden beoordeeld aan de hand van diverse indicatoren, waarbij geen van deze indicatoren op zichzelf doorslaggevend is. In het verslag van 2005 heeft de Commissie verklaard dat „er op tal van nationale markten een hoge mate van concentratie van de industrie [is] waar te nemen, hetgeen een hinderpaal voor de ontwikkeling van effectieve concurrentie vormt”8. Daarom heeft zij gesteld dat „een indicator voor de mate van mededinging op de nationale markten […] het totale marktaandeel van de drie grootste producenten (elektriciteit) en groothandelaars (gas) [is]”9. Volgens de meest recente informatie bedraagt het gezamenlijke marktaandeel van de grootste drie elektriciteitsproducenten in de totale productie 39 %10, terwijl het gezamenlijke marktaandeel van de grootste drie gastransporteurs als percentage van de groothandelsmarkt 36 %11 beloopt. Deze beide percentages moeten als laag genoeg worden beschouwd opdat er sprake is van rechtstreekse blootstelling aan mededinging.

(9) Ook de mate van liquiditeit is een goede indicator voor de mededinging, aangezien de mededingingsvoorwaarden bij de levering van gas en elektriciteit sterk worden beinvloed door de liquiditeit op de groothandelsmarkten. In het Verenigd Koninkrijk wordt de groothandelsmarkt voor elektriciteit gekenmerkt door het feit dat het een bilaterale handelsmarkt is waarop transacties door brokers worden afgehandeld. Er bestaat ook meer dan een elektriciteitsbeurs, al boekt UKPX de grootste omzet. Sommige van de belangrijkste deelnemers aan de groothandelsmarkt zijn de eigenaars van opwekkingscapaciteit, waarbij de eigendom van de opwekkingscapaciteit nogal uiteenloopt, met acht maatschappijen die ongeveer 70 % van de capaciteit bezitten. Voor het Verenigd Koninkrijk vertegenwoordigt de liquiditeit van de termijnmarkt (liquidity multiple term trading) ongeveer drie keer het elektriciteitsverbruik12. Een dergelijke mate van liquiditeit moet als bevredigend worden beschouwd, d.w.z. dat zij duidt op een goed functionerende en concurrerende groothandelsmarkt. Ook voor de gassector mag de liquiditeit van de termijnmarkt als bevredigend worden beschouwd, daar zij eveneens gelijk is aan 2 à 3 keer het totale verbruik13. Ook op detailhandelsniveau zijn er voldoende partijen: op de markt voor huishoudens zijn zes belangrijke leveranciers actief en op de deelmarkt van de grote gebruikers zijn nog meer maatschappijen actief14. De gasmarkten worden tevens gekenmerkt door een voldoende aantal actieve deelnemers en kunnen als volgt worden beschreven: „Op de gasmarkt [in het Verenigd Koninkrijk] is er sprake van sterke concurrentie aangezien er op de groothandelsmarkt circa tien maatschappijen actief zijn. Net als voor elektriciteit het geval is, nemen zes maatschappijen het leeuwendeel van de markt voor binnenlandse leveringen voor hun rekening (…) [waarvan] (…) er vijf nieuwkomers zijn op de markt voor gasleveringen. Grote gebruikers kopen rechtstreeks op de groothandelsmarkt, waarop ook tal van grote oliemaatschappijen actief zijn”15. Deze factoren moeten daarom worden beschouwd als een aanwijzing van rechtstreekse blootstelling aan mededinging.

(10) Ook de werking van de balanceringsmarkten is een indicator die in aanmerking moet worden genomen, niet alleen wat de productie, maar ook wat de groothandels- en detailhandelsmarkten betreft. „Elke marktdeelnemer die zijn productieportefeuille niet gemakkelijk aan de kenmerken van zijn afnemers kan aanpassen, kan worden blootgesteld aan het verschil tussen de prijs waarvoor de TSO [„transmission system operator”, beheerder van het transmissiesysteem] de wegens onbalans benodigde energie verkoopt en de prijs waarvoor deze productieoverschotten terugkoopt. Deze prijzen kunnen rechtstreeks door de regelgever aan de TSO worden opgelegd of het gevolg zijn van de toepassing van een marktmechanisme waarbij de prijs wordt bepaald aan de hand van biedingen van andere producenten om hun productie naar boven of beneden bij te stellen. […] Wanneer er een aanzienlijk verschil tussen de in- en verkoopprijs van de TSO kan ontstaan, vormt dit voor kleine marktdeelnemers een belangrijk probleem. In een aantal lidstaten is dit het geval, hetgeen waarschijnlijk de ontwikkeling van concurrentie belemmert. Een groot prijsverschil kan een aanwijzing zijn dat er onvoldoende mededinging is op de balanceringsmarkt, die mogelijk door een of twee grote producenten wordt gedomineerd. De problemen worden nog groter wanneer de netwerkgebruikers hun posities niet vrijwel realtime kunnen aanpassen”16. Sinds de inwerkingtreding van de British Electricity Trading and Transmission Arrangements (BETTA) is er een gemeenschappelijke balanceringsmarkt voor Engeland, Schotland en Wales. Bovendien zijn de hoofdkenmerken van deze markt (prijzen op basis van marktwerking, een gate closure van 30 minuten en een vrij gering prijsverschil) een aanwijzing dat er sprake is van rechtstreekse blootstelling aan mededinging. Ook voor gas worden de balanceringsprijzen bepaald op basis van een marktmechanisme dat door de TSO wordt beheerd. Onbalansen worden dagelijks weggewerkt en er bestaat doorgaans geen aanzienlijk verschil tussen de in- en verkoopprijs. Dit niet-discriminerende mechanisme vormt geen belemmering voor leveranciers.

(11) Vanwege de kenmerken van de betrokken producten (gas en elektriciteit) en omdat er weinig of geen geschikte alternatieve producten of diensten voorhanden zijn, nemen prijsconcurrentie en prijsvorming een zeer belangrijke plaats in bij het beoordelen van de mededingingssituatie op de gas- en elektriciteitsmarkt. Het aantal klanten dat van leverancier verandert, vormt een indicator van daadwerkelijke prijsconcurrentie en is dus indirect „een natuurlijke indicator voor de doeltreffendheid van concurrentie. Als er maar weinig afnemers zijn die op een andere leverancier overstappen, is er waarschijnlijk een probleem met het functioneren van de markt, ook al zijn er wel degelijk voordelen verbonden aan de mogelijkheid om met de huidige leverancier over nieuwe voorwaarden te onderhandelen”17. Voorts is „duidelijk dat het bestaan van gereguleerde prijzen voor eindgebruikers een belangrijke bepalende factor voor het gedrag van klanten is […]. Hoewel behoud van prijsbeheersing in een overgangsperiode gerechtvaardigd kan zijn, zal dit in toenemende mate verstoringen opleveren naarmate de noodzaak van investeringen dringender wordt”18.

(12) In het Verenigd Koninkrijk bedraagt het percentage overstappende gebruikers van elektriciteit voor twee van de drie categorieën (grote en zeer grote industrieën en kleine en middelgrote industrieën en bedrijven) meer dan 70 % en voor de derde categorie (zeer kleine bedrijven en huishoudens) bijna 50 %19, en is de prijsbeheersing voor eindgebruikers van elektriciteit in 2002 afgeschaft20. Wat gas betreft, bedraagt het percentage overstappende gebruikers voor twee van de drie categorieën (grote en zeer grote industrieën inclusief krachtcentrales en kleine en middelgrote industrieën en bedrijven) meer dan 70 % en voor de derde categorie (zeer kleine bedrijven en huishoudens) bijna 50 %21. De prijsbeheersing voor alle eindgebruikers is in 2002 afgeschaft. De situatie in het Verenigd Koninkrijk wat het aantal overstappende gebruikers en de prijsbeheersing voor eindgebruikers betreft is dan ook bevredigend, hetgeen een aanwijzing is dat sprake er is van rechtstreekse blootstelling aan mededinging.

(13) Gezien deze aanwijzingen en het algemene beeld van deze sector in Engeland, Schotland en Wales — met name de mate van ontvlechting van de netwerken en de opwekking/levering en de doeltreffende regeling van de netwerktoegang — dat naar voren komt uit de door het Verenigd Koninkrijk verstrekte informatie, het verslag van 2005 en de technische bijlage daarbij, alsook uit het voorlopige verslag, wordt de gas- en elektriciteitslevering in Engeland, Schotland en Wales geacht te voldoen aan de voorwaarde betreffende rechtstreekse blootstelling aan mededinging in artikel 30, lid 1, van Richtlijn 2004/17/EG. Zoals in overweging 7 wordt opgemerkt, wordt ook aan de verdere voorwaarde van vrije toegang tot de markt geacht te zijn voldaan. Bijgevolg zou Richtlijn 2004/17/EG niet van toepassing mogen zijn wanneer aanbestedende diensten opdrachten plaatsen voor de levering van gas en/of elektriciteit in deze geografische gebieden of prijsvragen organiseren om daar een dergelijke activiteit te verrichten. Er zij aan herinnerd dat opdrachten die voor het verrichten van andere activiteiten, zoals de distributie van gas en elektriciteit, worden geplaatst, onder de bepalingen van Richtlijn 2004/17/EG blijven vallen.

(14) Deze beschikking is gebaseerd op de juridische en feitelijke situatie van november 2006 zoals die blijkt uit de door het Verenigd Koninkrijk verstrekte informatie, het verslag van 2005 en de technische bijlage daarbij. Zij kan worden herzien wanneer de juridische of feitelijke situatie zodanig verandert dat niet meer wordt voldaan aan de voorwaarden waaronder artikel 30, lid 1, van Richtlijn 2004/17/EG van toepassing is.

(15) De in deze beschikking vervatte maatregelen zijn in overeenstemming met het advies van het Raadgevend Comité inzake overheidsopdrachten,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

Richtlijn 2004/17/EG is niet van toepassing op opdrachten voor het leveren van gas en elektriciteit in Engeland, Schotland en Wales die aanbestedende diensten plaatsen.

Artikel 2

Deze beschikking is gebaseerd op de juridische en feitelijke situatie van november 2006 zoals die blijkt uit de door het Verenigd Koninkrijk verstrekte informatie, het verslag van 2005 en de technische bijlage daarbij. Zij kan worden herzien wanneer de juridische of feitelijke situatie zodanig verandert dat niet meer wordt voldaan aan de voorwaarden waaronder artikel 30, lid 1, van Richtlijn 2004/17/EG van toepassing is.

Artikel 3

Deze beschikking is gericht tot het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland.
Gedaan te Brussel, 26 februari 2007.

Voor de Commissie

Charlie McCreevy

Lid van de Commissie


  1. PB L 134 van 30.4.2004, blz. 1. Richtlijn laatstelijk gewijzigd bij Richtlijn 2006/97/EG van de Raad (PB L 363 van 20.12.2006, blz. 107).

    (terug)
  2. PB L 27 van 30.1.1997, blz. 20.

    (terug)
  3. PB L 176 van 15.7.2003, blz. 37. Richtlijn laatstelijk gewijzigd bij Beschikking 2006/653/EG van de Commissie (PB L 270 van 29.9.2006, blz. 72).

    (terug)
  4. PB L 204 van 21.7.1998, blz. 1.

    (terug)
  5. PB L 176 van 15.7.2003, blz. 57.

    (terug)
  6. Ongeveer 4 % van de piekvraag in het geval van elektriciteit.

    (terug)
  7. COM(2005) 568 def. van 15.11.2005.

    (terug)
  8. Zie blz. 2. Zie ook het „Verslag van de Commissie: Jaarlijks verslag over de verwezenlijking van de interne markt voor gas en elektriciteit”, COM(2004) 863 def. van 5.1.2005, blz. 4.

    (terug)
  9. Zie het verslag van 2005, blz. 7.

    (terug)
  10. Zie het werkdocument van de diensten van de Commissie dat als technische bijlage bij het verslag van 2005 is gevoegd, SEC(2005) 1448, blz. 44, tabel 4.1. Hierna „technische bijlage” genoemd.

    (terug)
  11. Technische bijlage, tabel 5.1, blz. 55.

    (terug)
  12. Zie het voorlopige verslag van het sectorale onderzoek naar de mededinging op de gas- en elektriciteitsmarkten (Energy Sector Inquiry — Draft Preliminary Report) (hierna „voorlopig verslag” genoemd), figuur 42, blz. 113.

    (terug)
  13. Voorlopig verslag, alinea 64, blz. 25.

    (terug)
  14. Technische bijlage, blz. 177.

    (terug)
  15. Technische bijlage, blz. 178.

    (terug)
  16. Technische bijlage, blz. 67 en 68.

    (terug)
  17. Verslag van 2005, blz. 9.

    (terug)
  18. Technische bijlage, blz. 17.

    (terug)
  19. Verslag van 2005, blz. 11.

    (terug)
  20. Technische bijlage, blz. 177.

    (terug)
  21. Verslag van 2005, blz. 11.

    (terug)